Jak się ubrać na narty? Zasada trzech warstw

Jak się ubrać na narty?

Na trzy warstwy: przy skórze bielizna, która nie zostaje mokra od potu, na niej warstwa ocieplająca, a na wierzchu kurtka i spodnie, które nie przepuszczają śniegu ani wiatru. Do tego czapka lub kominiarka pod kask, rękawice, skarpety narciarskie i osłona szyi. Cały układ ma dać się regulować: zdejmujesz środkową warstwę, gdy jest ciepło, dokładasz, gdy wieje.

To ta sama zasada, którą służby publiczne podają na każdy mróz. Poradnik pacjent.gov.pl zaleca ubierać się „na cebulkę”, bo powietrze zatrzymane między warstwami jest naturalną izolacją. Straż pożarna w komunikacie „Uwaga na mróz!” dodaje, że kilka cienkich warstw lepiej izoluje ciepło niż jedna gruba, i radzi ubierać się tak, by łatwo było zdjąć sweter, gdy się spocisz w trakcie wysiłku. Na nartach pocisz się na zjeździe, a stygniesz na wyciągu, więc ta druga rada waży tu wyjątkowo dużo.

Strój na narty: na czym polega zasada trzech warstw?

Każda warstwa ma jedno zadanie i nie powinna przejmować zadań pozostałych. Pierwsza odprowadza pot od skóry, druga zatrzymuje ciepło, trzecia chroni dwie pierwsze przed śniegiem, wiatrem i wilgocią z zewnątrz. Jeśli jedna zawiedzie, pozostałe działają gorzej: polar pod przewiewną kurtką traci ciepło na wietrze, a nieprzemakalna kurtka nie pomoże, gdy koszulka pod nią jest mokra od potu.

Strój na narty: na czym polega zasada trzech warstw?

Warstwa	Zadanie	Z czego	Czego unikać
Pierwsza (bielizna)	odprowadzić pot od skóry	poliester, poliamid, wełna merino	ubrań, które długo zostają mokre
Druga (ocieplająca)	zatrzymać ciepło	polar, wełniany sweter, cienka kurtka ocieplana	jednej bardzo grubej warstwy
Trzecia (wierzchnia)	zatrzymać śnieg, wodę i wiatr	tkanina z membraną lub powłoką	przewiewnej kurtki bez kaptura
Dodatki	chronić dłonie, stopy, głowę i twarz	rękawice, skarpety narciarskie, kominiarka	mokrych rękawic i skarpet

Ten schemat pasuje i do mrozu, i do odwilży. Strój na narty zmienia się tylko w środku: grubość drugiej warstwy i to, czy w ogóle ją zakładasz.

Jaka bielizna termoaktywna na narty?

Taka, która nie trzyma potu przy skórze: syntetyczna (poliester, poliamid) albo wełniana, najczęściej z wełny merino. Koszulka z długim rękawem i legginsy przylegające do ciała, bez grubych szwów w miejscach, gdzie dociska plecak, uprząż wyciągu czy cholewka buta.

Powód jest prosty. Wilgoć wychładza. Komunikat straży pożarnej mówi wprost, że wilgotne ubranie, buty czy rękawiczki drastycznie przyspieszają wychłodzenie i że przemoczone ubranie trzeba jak najszybciej zmienić. Na nartach pierwsza warstwa moknie od środka, przy każdym dłuższym zjeździe i każdym podejściu z nartami w ręku.

Na kilkudniowy wyjazd zabierz dwa komplety bielizny. Jeden schnie po dniu na stoku, drugi zakładasz rano, bo zakładanie wczorajszej, wilgotnej koszulki psuje cały układ warstw już na pierwszym wyciągu.

Co założyć jako warstwę środkową?

Polar, wełniany sweter albo cienką kurtkę ocieplaną, którą da się zdjąć i zwinąć do kieszeni lub plecaka. To warstwa, którą regulujesz w ciągu dnia: rano na wyciągu krzesełkowym zakładasz ją pod kurtkę, w południe, przy słońcu i intensywnej jeździe, często zostaje w szafce.

Grubość dobierasz do warunków, a nie do miesiąca. Liczy się temperatura, ale też wiatr. Według tego samego poradnika pacjent.gov.pl silny wiatr przy temperaturze tylko nieco powyżej 0°C może mieć taki sam skutek jak powietrze o temperaturze -20°C w bezwietrzny dzień. Na kolejce lub krzesełku, gdzie siedzisz bez ruchu i nic nie osłania przed podmuchem, wiatr odczuwa się najmocniej.

Środkowa warstwa nie musi być gruba. Ma się dać zdjąć bez rozbierania do bielizny.

Jak czytać parametry kurtki i spodni: membrana i słupek wody?

Warstwa wierzchnia ma dwa parametry, które widać na metkach: wodoodporność w milimetrach słupa wody i oddychalność, czyli to, jak łatwo para wodna z potu wydostaje się na zewnątrz. Pierwszy mówi, jak długo tkanina wytrzyma mokry śnieg i siedzenie na nim, drugi, czy pod kurtką nie zrobi się mokro od środka. Membrana to cienka warstwa w tkaninie, która ma łączyć obie cechy.

Wodoodporność bada się metodą ciśnienia hydrostatycznego, opisaną w normie ISO 811:2018: sprawdza się, jakiemu ciśnieniu wody tkanina opiera się, zanim zacznie ją przepuszczać. Liczba w milimetrach to właśnie to ciśnienie wyrażone wysokością słupa wody. Im wyższa, tym tkanina odporniejsza. Oddychalność można wyrazić jako opór pary wodnej, mierzony metodą z normy ISO 11092. Tu odwrotnie: im niższa liczba oporu, tym łatwiej para przechodzi przez materiał.

Dwie rzeczy warto wiedzieć, zanim zaczniesz porównywać metki. Po pierwsze, obie liczby opisują tkaninę, a nie gotową kurtkę. O tym, czy przemokniesz, decydują też szwy, zamki i krój kaptura. Po drugie, sama norma ISO 11092 zastrzega, że warunki badania nie odpowiadają konkretnym sytuacjom komfortu i że norma nie podaje wymagań dotyczących komfortu cieplnego. Dlatego progów typu „od tylu milimetrów kurtka jest narciarska” nie podajemy: nie znaleźliśmy dla nich źródła, które moglibyśmy sprawdzić. Wymagania i metody badań dla odzieży ochronnej chroniącej przed opadami, w tym śniegiem, i mgłą zawiera norma ISO 24232:2024. Nie obejmuje ona rękawic, obuwia ani osobnych nakryć głowy.

Szczegółowo o krojach, kapturach, wentylacji i kieszeniach piszemy w poradniku kurtka na narty, a o spodniach, szelkach i fartuchach przeciwśnieżnych w tekście spodnie i rękawice narciarskie. Kombinezon czy komplet i damskie kroje kurtek omawiamy osobno w poradniku strój na narty damski.

Jakie rękawice, skarpety i kominiarkę na narty?

Rękawice nieprzemakalne i nieprzewiewne, skarpety narciarskie w jednej parze, a na głowę cienka czapka lub kominiarka, która mieści się pod kaskiem. Do tego komin albo kołnierz na szyję, który podciągniesz na nos na wyciągu. To właśnie dodatki chronią miejsca najbardziej narażone na odmrożenia.

NFZ w poradniku o odmrożeniach wymienia, że najczęściej dotyczą one palców rąk i stóp, policzków, brody, nosa i uszu, a wiatr i wilgoć sprawiają, że tkanki wychładzają się bardzo szybko, nawet przy temperaturach dodatnich. Z tej listy wynikają zasady doboru:

• rękawice powinny mieć membranę, która według pacjent.gov.pl izoluje od mrozu, wiatru i wilgoci, a jednocześnie pozwala skórze oddychać; drugą parę warto mieć w plecaku, bo mokre rękawice wychładzają dłonie;
• skarpety zakładaj w jednej parze, cienkie i sięgające nad cholewkę buta; dwie pary albo gruba skarpeta ściskają stopę w bucie, a poradnik pacjent.gov.pl przypomina, że zbyt ciasne obuwie zabiera stopie warstwę izolującego powietrza;
• czapka lub kominiarka ma być z materiału, który zatrzymuje ciepło i odprowadza wilgoć, a przy dużym mrozie osłaniać uszy;
• twarz chroni komin i tłusty krem zamiast nawilżającego, z filtrem przeciwsłonecznym.

Oczy na śniegu chronią gogle, a ich kategorie filtrów omawiamy w poradniku o goglach narciarskich. Jak dobrać kask, żeby zmieścić pod nim czapkę, piszemy w tekście kask narciarski.

Jak się ubrać na narty wieczorem?

Cieplej niż w dzień, z grubszą warstwą środkową i zapasowymi rękawicami. Wieczorem nie ma słońca, które w ciągu dnia ogrzewa ubranie, a po kilku godzinach jazdy bielizna jest już wilgotna od potu.

Jazda wieczorna w Polsce nie jest wyjątkiem. W bazie MSiT (stan 2022) oświetlenie przynajmniej części tras ma 62 z 72 ośrodków: 57 oświetla trasy, 5 robi to częściowo. Jeśli planujesz zostać na stoku od rana do wieczora, spakuj drugą warstwę ocieplającą, suchą koszulkę i suchą parę rękawic na drugą część dnia.

Ruch też grzeje. Poradnik pacjent.gov.pl radzi na mrozie dużo się ruszać, zwłaszcza rękami i nogami, i nie stać w miejscu. Na wyciągu poruszaj palcami w butach i rękawicach, a gdy czujesz, że marzniesz, zrób przerwę w ciepłym miejscu zamiast kolejnego zjazdu.

Jak się ubrać na narty przy dużym mrozie?

Tak samo, w trzy warstwy, ale z grubszą warstwą środkową, kominiarką zakrywającą twarz i krótszymi odcinkami jazdy. Przy dużym mrozie najsłabszym punktem są dłonie, stopy i twarz, więc to tam trzeba dołożyć ochrony, a nie kolejny sweter pod kurtkę.

Komunikat straży pożarnej zaleca, by przy temperaturze poniżej -15°C ograniczać przebywanie na zewnątrz do niezbędnego minimum. Na stoku oznacza to częstsze przerwy w ciepłym miejscu i rezygnację z długiego siedzenia na wyciągu bez osłony. Alkohol nie pomaga: według pacjent.gov.pl daje złudne uczucie ciepła, a w rzeczywistości rozszerza naczynia krwionośne i przyspiesza utratę ciepła.

Ten sam poradnik przypomina, że hipotermia zaczyna się, gdy temperatura ciała spada poniżej 35°C, a mechanizmy termoregulacji zaczynają zawodzić. Jej pierwsze objawy to dreszcze, bladość skóry, osłabienie, wychłodzenie dłoni i stóp. Kto je u siebie albo u dziecka zauważy, kończy jazdę i idzie do ciepłego pomieszczenia.

Jak ubrać dziecko na narty?

Tak samo jak dorosłego, w trzy warstwy, ale z większym zapasem na zmianę. Dzieci szybciej się wychładzają: według komunikatu straży pożarnej ich mechanizmy termoregulacji są mniej wydolne, a NFZ wymienia dzieci wśród osób bardziej narażonych na odmrożenia. Dziecko dużo czasu spędza na śniegu, siedząc i upadając, więc pierwsza przemoknie warstwa wierzchnia na pupie, kolanach i dłoniach.

Co spakować dziecku na jeden dzień na stoku:

• bieliznę termoaktywną i drugą, zapasową koszulkę;
• polar lub sweter, który da się zdjąć bez rozbierania całego kombinezonu;
• kombinezon albo kurtkę i spodnie nieprzemakalne, z wysokim stanem lub szelkami;
• dwie pary rękawic i dwie pary skarpet;
• cienką czapkę lub kominiarkę pod kask i komin na szyję.

Kask dla dziecka to w Polsce obowiązek. Według art. 29 ustawy o bezpieczeństwie i ratownictwie w górach i na zorganizowanych terenach narciarskich osoba do ukończenia 16 roku życia, jeżdżąca na nartach zjazdowych lub snowboardzie na zorganizowanym terenie narciarskim, musi używać kasku. Opiekun, który do takiej jazdy bez kasku dopuszcza, podlega karze grzywny (art. 45). Dlatego pod kask zakłada się cienką czapkę albo kominiarkę, a nie grubą czapkę z pomponem. Pozostałe rzeczy na wyjazd z dzieckiem zebraliśmy na liście co zabrać na narty, a stoki z łagodnymi trasami w rankingu stoków dla dzieci.

Jak się ubrać na biegówki?

Lżej niż na narty zjazdowe, bo w biegu pracujesz bez przerwy, a na wyciągu nie siedzisz. Trzy warstwy zostają, ale druga jest cienka albo wędruje do plecaka, a wierzchnia ma przede wszystkim chronić przed wiatrem i przepuszczać parę, a nie trzymać ciepło.

W tym stylu rada, by ubrać się tak, żeby łatwo było zdjąć warstwę, gdy się spocisz w trakcie wysiłku, decyduje o komforcie bardziej niż na zjeździe. Na podejściu pocisz się mocno, na zjeździe i przy postoju stygniesz w mokrej bieliźnie. Dlatego na dłuższą trasę zabierz ciepłą warstwę do założenia na postój. Więcej o technice i trasach znajdziesz w poradniku o narciarstwie biegowym.