Skitury – sprzęt i pierwsze trasy

Co to są skitury?

Skitury to narciarstwo, w którym narciarz sam wchodzi pod górę na nartach, a potem zjeżdża tym samym sprzętem. Pod górę prowadzą go foki przyklejone do ślizgu i wiązanie, które w trybie marszu puszcza piętę. Na szczycie zdejmuje foki, blokuje piętę i zjeżdża jak na zwykłych nartach.

Od narciarstwa zjazdowego różni się to tym, że nie potrzeba wyciągu ani przygotowanej trasy. Od narciarstwa biegowego różni się sprzętem do zjazdu: narty są szerokie, a but sztywny, więc da się nimi skręcać w głębokim śniegu. GOPR w swoich wskazówkach dla turystów wymienia obok siebie narty biegowe lub śladowe oraz turystyczne lub skiturowe i radzi dobierać je do terenu i stanu śniegu. Czym różnią się biegówki, opisujemy w poradniku o narciarstwie biegowym.

Częste pytanie brzmi: skitury czy backcountry? Backcountry oznacza teren poza przygotowanymi trasami, a skitury są jednym ze sposobów, żeby się do niego dostać. W polskich parkach narodowych ten teren jest jednak mocno ograniczony przepisami, o czym niżej.

Jak zacząć przygodę ze skiturami?

Od pewnej jazdy na nartach zjazdowych także poza ratrakiem, bo zjazd w nieprzygotowanym śniegu jest trudniejszy niż podejście. Drugi krok to wypożyczony komplet i krótkie wyjście po łagodnym szlaku w lesie, żeby nauczyć się zakładania fok, zmiany trybu wiązania i podchodzenia zakosami.

Kolejność, która sprawdza się u większości początkujących:

1. jeden lub dwa dni na łatwym szlaku leśnym, bez ambicji zdobywania szczytów;
2. szkolenie z detektora, sondy i łopaty, zanim wejdziesz powyżej górnej granicy lasu;
3. kurs skiturowy albo wyjście z uprawnionym przewodnikiem w terenie wysokogórskim;
4. zakup butów dopiero wtedy, gdy wiesz, w jakim terenie będziesz chodzić.

Gdy przychodzi pora zakupów, buty wybiera się jako pierwsze, bo od nich zależy wybór wiązania, a od wiązania narty. Ten porządek wynika z norm ISO, które opisują but i wiązanie jako parę z określonym interfejsem.

Jaki sprzęt jest potrzebny na skitury?

Komplet do skiturów to pięć elementów do chodzenia i zjazdu oraz trzy do ratowania w lawinie. Pierwszą grupę można wypożyczyć, drugą trzeba umieć obsłużyć przed pierwszym wyjściem w teren lawinowy.

Jaki sprzęt jest potrzebny na skitury?

Element	Do czego służy	Na co patrzeć
narty skiturowe	podejście i zjazd	waga i szerokość pod teren, w którym będziesz chodzić
foki	przyczepność pod górę	docięte do szerokości i długości nart
wiązania skiturowe	wolna pięta przy podejściu, blokada przy zjeździe	zgodność z butem, norma ISO 13992
buty skiturowe	chodzenie i zjazd	tryb marszu, zgodność z wiązaniem, norma ISO 9523
kije	podpór przy podejściu	regulowana długość
detektor lawinowy	nadawanie i szukanie sygnału	test grupowy przed wyjściem
sonda	lokalizacja zasypanego	rozkładanie w rękawicach
łopata	odkopanie	szybki montaż w rękawicach

Do tego plecak, w którym mieszczą się sonda, łopata, foki zdjęte do zjazdu, ciepła warstwa na szczyt, termos i mapa. Sonda i łopata powinny być w osobnej kieszeni, dostępnej bez wypakowywania reszty, bo w akcji ratunkowej liczy się każda minuta. Na pierwsze wyjścia warto wypożyczyć cały zestaw, zanim kupi się buty. Jak liczyć koszt zakupu wobec wypożyczenia, pokazujemy w poradniku wypożyczyć czy kupić narty.

Czym różnią się wiązania skiturowe od zjazdowych?

Wiązanie skiturowe ma dwa tryby: w trybie podejścia pięta jest wolna i but obraca się wokół przedniej części, w trybie zjazdu pięta jest zablokowana jak w wiązaniu zjazdowym. Wymagania i metody badań takich wiązań opisuje norma ISO 13992:2014, wydana w trzecim wydaniu i potwierdzona przez ISO jako obowiązująca.

Ta sama rodzina norm rozróżnia podeszwy. Norma ISO 9838:2023 definiuje dwie podeszwy testowe: formę A dla butów zjazdowych i formę T dla butów skiturowych. Wiązanie bada się więc z podeszwą tego rodzaju, z którą ma współpracować. Dla użytkownika wniosek jest prosty: zanim zamontujesz wiązanie, sprawdź, czy twój but pasuje do jego interfejsu.

Ustawienie wartości wyzwalania w wiązaniu z funkcją bezpieczeństwa to praca dla serwisu. Procedury regulacji opisuje norma ISO 11088, o której piszemy w poradniku o serwisie nart.

Foki to pasy z włosiem przyklejane do ślizgu na czas podejścia. Włos układa się w jedną stronę: narta sunie do przodu, a przy próbie cofnięcia włos staje i trzyma. Foki dociera się do kształtu własnych nart i przechowuje sklejone klejem do siebie, żeby klej nie zbierał brudu.

Jakie buty na skitury?

Buty skiturowe mają tryb chodzenia, który uwalnia cholewkę, i podeszwę dopasowaną do wiązania skiturowego. Norma ISO 9523:2023 opisuje buty skiturowe dla dorosłych ze sztywną podeszwą, mocowane w wiązaniu przy czubku i pięcie, od rozmiaru 15,0 w systemie mondopoint. Miękkie buty telemarkowe są z niej wyłączone, bo nie mają sztywności potrzebnej do działania układu wypinania.

Osobna kategoria to zjazdowe buty z podeszwą ułatwiającą chodzenie. Opisuje je norma ISO 23223:2025, która dotyczy współpracy takich butów z wiązaniami zjazdowymi zaprojektowanymi pod tę podeszwę. Taki but chodzi się wygodniej po parkingu, ale nie jest butem skiturowym w rozumieniu ISO 9523.

Rozmiar dobiera się tak samo jak w butach zjazdowych: od długości stopy w mondopoincie. Jak ją zmierzyć i przeliczyć, pokazujemy w poradniku jak dobrać buty narciarskie.

Jak się ubrać na skitury?

Warstwowo i tak, żeby dało się zdejmować warstwy w marszu. Podejście grzeje, a postój na grani i zjazd wychładzają, więc kurtka puchowa albo ocieplana siedzi w plecaku i zakłada się ją na szczycie. Na podejście wystarcza zwykle bielizna termoaktywna i cienka warstwa izolacyjna, a kurtka przeciwwiatrowa wraca przy zjeździe.

Dwie pary rękawic to dobry nawyk: cienkie do podejścia i ciepłe do zjazdu, bo spocone rękawice na grani szybko marzną. Gogle i okulary przeciwsłoneczne warto mieć obie pary. Ogólne zasady ubioru na narty opisujemy w poradniku jak się ubrać na narty, a wybór kasku w poradniku o kasku narciarskim.

Czego uczy kurs skiturowy?

Kurs skiturowy uczy trzech rzeczy: techniki podejścia i zjazdu w terenie, oceny zagrożenia lawinowego oraz ratownictwa koleżeńskiego. Wymagania wyznacza dobrze zarządzenie nr 6/2026 dyrektora TPN: poruszanie się zimą po szlakach wymaga uwzględniania komunikatu lawinowego TOPR, umiejętności oceny zagrożenia w terenie oraz sprzętu i umiejętności posługiwania się nim albo opieki uprawnionego przewodnika.

Dobry kurs obejmuje więc:

• podchodzenie na fokach i zakosy na stromszym stoku;
• przejście z trybu podejścia w tryb zjazdu w trudnym miejscu;
• czytanie komunikatu lawinowego i mapy nachyleń;
• szukanie detektorem, sondowanie i kopanie w ćwiczeniu z czasem;
• planowanie trasy z punktami odwrotu.

Ćwiczenie z detektorem można powtórzyć bezpłatnie. TPN prowadzi na Polanie Kalatówki Lawinowe Centrum Treningowe, w którym, jeśli pozwalają warunki, w każdy weekend stycznia i lutego dyżuruje ratownik TOPR. Kursy prowadzone na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego podlegają osobnemu zarządzeniu dyrektora parku nr 9/2024 o udostępnianiu obszaru TPN w celach szkoleniowych.

Przed kursem warto popracować nad kondycją, bo podejście obciąża inaczej niż zjazd. Zestaw ćwiczeń opisujemy w poradniku ćwiczenia przed sezonem.

Gdzie na skitury w Polsce dla początkujących?

Najlepiej zacząć od szlaków w lesie, poniżej górnej granicy lasu, gdzie orientacja jest łatwiejsza. W trzech parkach narodowych opisanych niżej chodzi się wyłącznie po wyznaczonych szlakach, a każdy park ma własne zasady.

Gorce. Gorczański Park Narodowy dopuszcza turystykę narciarską tylko po oznakowanych szlakach pieszych i pisze wprost, że potrzebna jest pokrywa śnieżna co najmniej 20 cm. Na szlakach wspólnych pierwszeństwo mają piesi, a zjazdy narciarskie są dozwolone tylko na zorganizowanych terenach narciarskich. Park nie utrzymuje szlaków zimą. Okolicę opisujemy w przewodniku stoki narciarskie Beskid Wyspowy i Gorce.

Bieszczady. Bieszczadzki Park Narodowy udostępnia zimą szlaki piesze i ścieżki, a do zjazdów wyznaczone korytarze zjazdowe, których granice publikuje w pliku GPX. W terenie krawędzie korytarzy nie są oznakowane. Korytarzami nie wolno podchodzić, a poza nimi zjeżdżać. Na połoninach stoi 600 czerwonych tyczek o wysokości 250 cm z numerami, których położenie zna GOPR, co pomaga we mgle. Park zaleca zgłosić dłuższą trasę w stacji GOPR w Ustrzykach Górnych. Region i stoki narciarskie w Bieszczadach opisujemy w osobnym przewodniku.

Tatry. W Tatrzańskim Parku Narodowym najgęstsza sieć szlaków narciarskich leży w Dolinie Goryczkowej i Kondratowej, a obowiązują zamknięcia sezonowe i nocne. Tatry to teren lawinowy, więc na pierwszy raz lepiej iść z przewodnikiem. Przepisy, godziny i podejście na Kasprowy Wierch zebraliśmy w poradniku o skiturach w Tatrach.

Jakie zasady obowiązują skiturowca na szlaku?

Zasady parków narodowych są do siebie podobne: chodzi się po wyznaczonych szlakach, tylko przy wystarczającej pokrywie śnieżnej i tylko w dzień. Różnią się szczegółami, które łatwo przeoczyć.

Jakie zasady obowiązują skiturowca na szlaku?

Zasada	Tatrzański PN	Gorczański PN	Bieszczadzki PN
gdzie wolno chodzić	szlaki turystyczne i narciarskie	oznakowane szlaki piesze	szlaki piesze, ścieżki, trasy biegowe
gdzie wolno zjeżdżać	szlaki i trasy narciarskie	tylko zorganizowane tereny narciarskie	wyznaczone korytarze zjazdowe
warunek śniegowy	pokrywa chroniąca roślinność i glebę	co najmniej 20 cm	pokrywa wystarczająca do ochrony roślin i gleby
pora dnia	zimą zamknięte 22:00–5:00	zalecane od świtu do zmierzchu	zakaz od zachodu do wschodu słońca

Pierwszeństwo też jest uregulowane. W Tatrach na szlakach narciarskich pierwszeństwo ma ruch podejściowy, a na szlakach wspólnych z pieszymi piesi. Po szlakach narciarskich TPN wolno poruszać się wyłącznie na nartach, a część z nich jest jednokierunkowa. W Gorcach na szlakach pieszych udostępnionych narciarzom pierwszeństwo mają piesi. W Bieszczadach wolno zejść ze szlaku tylko po to, żeby ominąć przeszkodę, na przykład powalone drzewo, i trzeba od razu na niego wrócić.

Park tatrzański tłumaczy, dlaczego poza szlakami nie wolno: zimą zwierzęta żyją z zapasów tłuszczu, a każda ucieczka przed narciarzem zużywa energię, której mogą nie odzyskać. Narty i kije mogą też uszkodzić korę młodych drzew, a narciarz zgarnia śnieg, który izoluje niskie rośliny od mrozu.

Kiedy jest sezon na skitury?

W Tatrach najpewniejszy śnieg jest od stycznia do kwietnia. Na posterunku IMGW na Kasprowym Wierchu (1991 m n.p.m.) w zimach 2011/12–2025/26 pokrywa co najmniej 30 cm leżała przez 98% dni kwietnia, a mediana jej grubości w kwietniu wynosiła około 140 cm. W listopadzie było odwrotnie: w 8 z tych 15 lat nie zanotowano ani jednego listopadowego dnia z taką pokrywą.

Kwiecień jest w Tatrach miesiącem z najpewniejszym śniegiem dla skiturowca. Trzeba za to pamiętać o zamknięciach szlaków od zmierzchu, które TPN stosuje od 1 marca.

Niżej sezon jest krótszy. W Gorcach o tym, czy da się chodzić, decyduje próg 20 cm pokrywy z zasad parku. Aktualny stan śniegu w górach pokazujemy na stronie warunki narciarskie dziś.

Jak bezpiecznie chodzić na skitury w terenie lawinowym?

Przed każdym wyjściem trzeba sprawdzić komunikat lawinowy, mieć detektor, sondę i łopatę oraz umieć ich użyć. TOPR stosuje pięciostopniową skalę: niski, umiarkowany, znaczny, wysoki i bardzo wysoki. Już przy stopniu znacznym lawinę może wyzwolić małe obciążenie, czyli według tabeli TOPR samotny narciarz jadący płynnie, a zalecenie brzmi: unikać stoków stromszych niż około 30°.

Tatrzański Park Narodowy w ramach akcji Lawinowe ABC podaje listę pytań na dzień przed wyjściem: jaki jest stopień zagrożenia, jakie maksymalne nachylenie i wystawa stoku, jaka prognoza pogody, jaki sprzęt ma grupa i jakie doświadczenie jej uczestnicy. Wśród czynników sprzyjających lawinom park wymienia nachylenie stoku między 25 a 45 stopni, silny wiatr przenoszący śnieg i niskie temperatury poniżej −8 °C.

Na trasie zasady są proste:

• nie wychodź sam i zostaw informację o trasie i godzinie powrotu, jak radzi GOPR;
• włącz detektor przed wyjściem i zrób test grupowy nadawania i poszukiwania;
• nie ruszaj w góry po dużych opadach śniegu, przy nagłym ociepleniu i we mgle;
• przy pogorszeniu pogody zawracaj.

W latach 1996–2010 w polskich Tatrach lawiny porwały 134 osoby, a 39 z nich zginęło (dane z akcji Lawinowe ABC TPN). Stopnie zagrożenia, problemy lawinowe i to, jak z nich korzystać przy planowaniu, opisujemy w poradniku o zagrożeniu lawinowym. Polisa z kosztami ratownictwa przydaje się szczególnie przy wyjściach za granicę, co omawiamy w poradniku o ubezpieczeniu na narty.