Kontuzje narciarskie – najczęstsze urazy i jak im zapobiegać

Jakie są najczęstsze kontuzje narciarskie?

Urazy stawu kolanowego, barków, głowy i stawów skokowych, a w poważniejszych wypadkach także kręgosłupa. Taką listę podaje serwis pacjent.gov.pl w poradach na zimę. Publikacja Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego o ubezpieczeniach podróżnych wymienia jako typowe dla nart i snowboardu złamania kończyn dolnych, z wykrzyknikiem przy kolanie, oraz złamania kończyn górnych. Kontuzja kolana na nartach stoi więc w obu źródłach na pierwszym miejscu.

Kto się rani, też jest wiadome. Według pacjent.gov.pl urazów częściej doznają początkujący, ale u doświadczonych mają one zazwyczaj poważniejszy charakter.

Ogólnopolskiej urzędowej statystyki urazów narciarskich nie znaleźliśmy. Najbliżej są roczne podsumowania grup GOPR. Grupa Podhalańska przeprowadziła w 2025 roku na stokach narciarskich 575 działań ratowniczych, a w 61 z nich poszkodowany jechał bez kasku.

Czy kask na nartach jest obowiązkowy?

Do ukończenia 16 lat tak. Art. 29 ustawy o bezpieczeństwie i ratownictwie w górach nakazuje osobom w tym wieku używać na zorganizowanym terenie narciarskim kasku przeznaczonego do jazdy na nartach lub snowboardzie. Opiekunowi, który dopuści dziecko do jazdy bez kasku, grozi grzywna (art. 45).

Dorosłych przepis nie obejmuje, ale pacjent.gov.pl pisze wprost: kask to konieczność przy nartach zjazdowych i snowboardzie, bo chroni głowę w sytuacjach, które trudno przewidzieć. Jak dobrać rozmiar i na co patrzeć przy normie, opisujemy w tekście kask narciarski.

Jak wiązania chronią przed kontuzją?

Wiązanie wypina but po przekroczeniu ustawionego momentu. Ten próg, potocznie nazywany DIN, ustawia serwis. Procedury montażu, regulacji i kontroli układu narta, wiązanie i but opisuje norma ISO 11088:2023. Dotyczy ona sprzętu własnego i wypożyczonego na 15 dni lub dłużej, a sprzęt wypożyczany na krócej sprawdza się według ISO 13993.

Norma traktuje nartę, wiązanie i but jako jeden układ, więc wiązanie reguluje się pod konkretny but. Do tego obowiązek z ustawy: narciarz ma używać sprawnego technicznie sprzętu, zgodnie z jego przeznaczeniem (art. 31). Ile kosztuje regulacja wiązań i co jeszcze obejmuje przegląd, piszemy w tekście serwis nart.

Jak zapobiegać kontuzjom na nartach?

Przygotowaniem przed sezonem i zachowaniem na stoku. Serwis pacjent.gov.pl wymienia kolejno:

• kondycję: trening ogólnorozwojowy zaczęty kilka miesięcy przed wyjazdem, bo przy lepszej kondycji rzadziej zdarzają się kontuzje,
• rozgrzewkę przed wyjściem na stok: podskoki, wykroki, krążenia ramion,
• prędkość dostosowaną do umiejętności, rodzaju i stanu trasy,
• odstęp od innych narciarzy i zatrzymywanie się na skraju trasy,
• trudność trasy sprawdzoną przed zjazdem,
• kask.

Plan ćwiczeń na sześć tygodni przed wyjazdem rozpisaliśmy w tekście ćwiczenia przed sezonem. Skręt można przed zimą ćwiczyć też na macie albo na trenażerze z ruchomym dywanem, które opisujemy w tekście sztuczny stok narciarski.

Wybór trasy ma znaczenie zwłaszcza dla początkujących, którzy według pacjent.gov.pl ulegają urazom najczęściej. W bazie MSiT trasy niebieskie, czyli najłatwiejsze w polskiej klasyfikacji, ma 57 z 72 ośrodków, a 12 ośrodków ma wyłącznie takie trasy. Siedem ośrodków ma tylko trasy czerwone (baza MSiT, stan 2022). Stoki przyjazne początkującym zebraliśmy w rankingu długie, łagodne stoki narciarskie w Polsce.

Kiedy na stoku najłatwiej o zderzenie?

Przy włączaniu się do ruchu. GOPR w komentarzu do kodeksu FIS pisze, że znaczna część wypadków zdarza się wskutek nieprzewidywalnego włączenia się do ruchu nowego uczestnika. Dlatego przed ruszeniem, także po krótkim postoju, trzeba spojrzeć w górę i w dół stoku, a pierwszeństwo przy zjeździe przysługuje dopiero po wykonaniu tego manewru.

Ryzykowny jest też postój. Zatrzymywać się można tylko na skraju trasy, nigdy w zwężeniu ani za zakrętem, a po upadku trzeba jak najszybciej zejść z toru jazdy. Narciarz jadący wyżej odpowiada za wybór toru tak, żeby nie wjechać w osobę poniżej, a wyprzedzający odpowiada za skutki wyprzedzania.

Jest też przepis o alkoholu. Jazda na zorganizowanym terenie narciarskim w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego jest zakazana (art. 30), a zarządzający może takiej osobie odmówić wstępu na stok.

Co zrobić po wypadku na stoku?

Udzielić pomocy i bezzwłocznie powiadomić ratowników narciarskich. Obowiązek informowania ratowników o wypadku nakłada na narciarzy art. 31 ustawy. Ratownicy narciarscy przyjmują zgłoszenie, udzielają kwalifikowanej pierwszej pomocy, zabezpieczają miejsce i przewożą poszkodowanego tam, gdzie przejmie go zespół ratownictwa medycznego (art. 33). Numery lokalnego ratownictwa narciarskiego i numery alarmowe ośrodek musi podać przy kasach i stacjach wyciągów (art. 28), a w górach działa też numer alarmowy ratownictwa górskiego 985.

GOPR w komentarzu do kodeksu FIS dodaje dwie praktyczne rzeczy. Miejsce wypadku trzeba zabezpieczyć tak, żeby nie zagrażało innym, na przykład wbijając narty lub kijki nieco powyżej poszkodowanego. Uczestnicy i świadkowie mają podać swoje dane, bo opis zdarzenia decyduje potem o ustaleniu odpowiedzialności. Pełne zasady opisujemy w tekście dekalog narciarza.

Prędkość dopasowana do umiejętności, sprawny sprzęt i kask to rzeczy, które narciarz kontroluje sam. Pierwsze dwie ustawa nakazuje każdemu narciarzowi, kask dzieciom do 16 lat.

Kiedy po urazie na nartach iść do lekarza?

Gdy uraz może zagrażać zdrowiu lub życiu, na szpitalny oddział ratunkowy albo pod numer alarmowy 112. Rzecznik Praw Pacjenta wymienia uraz wśród przykładów stanu nagłego, w którym należy zgłosić się na SOR. Kolejność przyjęć zależy tam od stanu zdrowia, a nie od godziny przyjazdu, a ostateczną ocenę, czy stan jest nagły, podejmuje lekarz.

Przy nagłym pogorszeniu zdrowia bez objawów bezpośredniego zagrożenia życia pomoże nocna i świąteczna opieka zdrowotna. Działa w dni powszednie od 18:00 do 8:00 oraz całą dobę w soboty, niedziele i święta. W dzień roboczy można pójść do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Według pacjent.gov.pl podczas ferii i wyjazdów obowiązuje to w całej Polsce, bez rejonizacji. Na SOR i do NiŚOZ nie trzeba skierowania.

Jak przygotować się na wypadek przed wyjazdem?

Kilkoma prostymi rzeczami, które pacjent.gov.pl wymienia w poradach na zimę. Zabierz dokumenty oraz informację o grupie krwi i chorobach przewlekłych, na przykład cukrzycy albo padaczce. Wybieraj jaskrawe ubrania, najlepiej z elementami odblaskowymi. Przed wyjazdem za granicę wyrób Europejską Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego.

Urazy, które na stoku wydają się niegroźne, ocenia lekarz, nie poszkodowany. Wątpliwości to wystarczający powód, żeby się zgłosić.

Kto zapłaci za leczenie kontuzji z nart?

W Polsce osoba ubezpieczona korzysta z SOR i nocnej opieki w dowolnym miejscu kraju, bez skierowania i bez rejonizacji. Ratownictwo narciarskie na zorganizowanym terenie organizuje i finansuje zarządzający ośrodkiem (art. 32 ustawy). Za granicą obowiązują zasady kraju pobytu. Porównanie krajów i listę rzeczy do sprawdzenia w polisie zebraliśmy w tekście ubezpieczenie na narty.

Ten tekst ma charakter ogólny i informacyjny. Nie zastępuje porady lekarza ani fizjoterapeuty: każdy uraz, a zwłaszcza uraz głowy, kolana albo kręgosłupa, powinien ocenić lekarz.